Gdy pod koniec lat osiemdziesiątych Kazunori Itō zarekomendował Mamoru Oshiiego jako reżysera nowego projektu grupy Headgear, spotkał się z nieufnością i sceptycyzmem współpracowników. Mimo bowiem tego, że u genezy powstania tej grupy twórców stała chęć uniezależnienia się od struktury producenckiej rynku anime, to jej dotychczasowi członkowie zamierzali opierać swoją produkcję na bazie motywów popularnych, które będą interesować masowego odbiorcę. I choć anegdoty bywają złudne, warto przytoczyć tu znane słowa Yutakiego Izabuchiego, który oświadczył w odniesieniu do tej propozycji, że „nie chciałby stworzyć widowiska, które na końcu okazałoby się złym snem”. W świetle tych okoliczności trudno się dziwić, iż znany ze złożoności prezentowanych historii i artystycznej niepokorności twórca nie wydał się naturalnym kandydatem na to stanowisko. Ostatecznie jednak twórcy z Headgear doszli do porozumienia, a reżyserem projektu „Patlabor” został właśnie Mamoru Oshii. Pozwoliłem sobie nakreślić pokrótce historię jego wyboru na reżysera, gdyż on sam po latach potwierdza, iż to właśnie praca nad „Patlaborem” była punktem zwrotnym jego kariery. Trudno z tym polemizować. Tytuły osadzone w realiach tej produkcji stanowią początek i kulminację tych trendów w twórczości Oshiiego, które uchodzą dziś za najznakomitsze. To na kanwie doświadczeń przy pracy nad tym tytułem zbudowany został sukces najbardziej znanego z jego dzieł.

Wszystko zaczyna się w osadzonej w przyszłości scenerii Tokio. Wbrew jednak przewidywaniom nie jest to wizja przytłoczonej cywilizacją megalopolis. Wręcz przeciwnie, wykreowane na potrzeby anime miasto jest bardzo bliskie miejscu znanemu każdemu jego mieszkańcowi. Zatem obok wielkich wieżowców znajdują się tradycyjne dzielnice pełne małych sklepów i częściowo drewnianych domów. Twórcy dość dokładnie starali się oddać lokację i atmosferę ówczesnego Tokio. Od razu zauważamy, jak daleka jest taka wizja od standardów, do jakich przyzwyczaiła nas animowana fantastyka. Z tych podobieństw do współczesności wybija się jednak pewien zasadniczy fakt. W uniwersum tego tytułu technologia pozwoliła na stworzenie wielkich robotów, zwanych laborami. Zostały one pierwotnie zaprojektowane jako potężne maszyny budowlane, później zaś zaadaptowane do innych zadań. Ta okoliczność doprowadziła do procederu używania potężnych maszyn przez przestępców, z którymi tradycyjne siły policyjne nie były w stanie podjąć walki. W konsekwencji powstał specjalny oddział policyjny, który poprzez obsługę zmodyfikowanych laborów miał przeciwdziałać nowym niebezpieczeństwom. W serii obserwować będziemy mogli działalność nowo powstałej, drugiej dywizji oddziału SV2, która wyposażona została w pierwsze dedykowane dla policji roboty – Patlabory.

Siedmioczęściowa seria OAV to początek tego uniwersum, choć w przypadku licznych produkcji spod znaku tej serii pojęcie chronologii nie ma większego znaczenia. Obserwując założenia tego tytułu widać spore podobieństwa do idei przyświecających na przykład pierwotnym twórcom studia Gainax. O ile jednak członkowie tego legendarnego studia dokonywali swoistej reinterpretacji fenomenu anime, o tyle twórcy serii „Patlabor” zdają się przyjmować szerszy horyzont popkultury. Jeśli bowiem w sposób najbardziej ogólny scharakteryzować koncepcję tego tytułu, to należałoby go określić jako połączenie – znamiennego dla kina aktorskiego – policyjnego kryminału oraz tradycyjnego dla anime gatunku mecha. W trakcie seansu niejednokrotnie będziemy mieli okazję zaobserwować bardziej lub mniej wyraźne odwołania się do dorobku obu tych konwencji. Na tym jednak nie kończy się zakres popkulturowej zabawy. W poszczególnych odcinkach zauważyć można między innymi satyry na klasyki japońskiego horroru czy też popularne filmy z gatunku monster movie. Przez większą część serii mamy do czynienia z inteligentną formą komedii, która oprócz bardziej lub mniej złożonych nawiązań oferuje nam także zwyczajnie dobrze napisany scenariusz rozrywkowego tytułu. Największy udział w ostatecznym wrażeniu ma niewątpliwie sposób zarysowania postaci. Wykorzystują one wiele z klasycznych schematów udanych serii komediowych, a jednocześnie pozostają na tyle unikalne, by widza nadal zaskakiwać. W przeciwieństwie bowiem do szalonych, otakowskich wizji studia Gainax, twórcy z Headgear proponują nam rozrywkę bardziej stonowaną i skierowaną poza obręb tradycyjnych fanów anime.

Pierwsza seria OAV, przy całej swej spójności i solidności wykonania, prezentuje nam jednocześnie niesamowitą rozpiętość i złożoność fabularną. Obok bowiem motywów komediowych czy też zwyczajnych parodii w tych siedmiu odcinkach znajdzie się także miejsce na wielowątkową i wieloznaczną historię z gatunku politycznego thrillera, która stanie się zresztą podstawą dla późniejszego, genialnego drugiego filmu kinowego „Patlabor”. Ta dwuczęściowa historia uświadamia nam, jak wiele odniesień do ówczesnej, ale i przeszłej sytuacji Japonii możemy odnaleźć w scenariuszu tej produkcji. Zwraca uwagę niezwykle sprawny styl narracji. To wynik udanej współpracy i talentu scenarzysty oraz reżysera serii. Dzięki ich wysiłkom, niezależnie czy odkrywamy bardziej czy mniej poważne aspekty tego tytułu, jesteśmy nimi niezmiennie zaabsorbowani. W większości przypadków Mamoru Oshii ogranicza swoje wysublimowane zabiegi narracyjne, stawiając na rzemieślniczą poprawność, przerywaną jedynie w krótkich, budujących atmosferę scenach. Na rozwój nowego porządku formalnego, tak rozpoznawalnego w późniejszych jego dziełach, będziemy musieli poczekać do następnych produkcji. W tym przypadku, w trosce o komercyjny sukces tytułu, zapędy Oshiiego zostały ewidentnie ujęte w cugle wstrzemięźliwości artystycznej.

Lista utalentowanych nazwisk, jaką może się pochwalić studio Headgear, nie kończy się na tych dwóch panach. Za projekty obiektów mechanicznych odpowiadał jeden z najbardziej znanych twórców tej dziedziny – Yutaka Izabuchi. W trakcie powstawania licznych produkcji tego cyklu zasłynął on niezwykle przemyślanymi i estetycznymi projektami mechów. Przy okazji omawiania serii OAV warto zwrócić uwagę przede wszystkim na policyjne Patlabory. Ich projekt doskonale wpisywał się w estetykę serii, a jednocześnie był idealnym wzorcem dla pozostającej w silnym związku z anime branży zabawkarskiej, z której to działalności członkowie Headgear po dziś dzień czerpią korzyści finansowe. Zadowalająco prezentują się także walory audiowizualne w kategoriach typowo technicznych. Scenografie są dość szczegółowe, zaś rysunek i animacja modeli dość dokładna jak na normy ograniczeń budżetowych, z jakimi uporać się musieli twórcy. Widać tu ogrom pracy rysowników, którzy z dbałością o szczegóły próbowali oddać wizje wymienionych twórców. Mimo więc naturalnej różnicy w porównaniu z późniejszymi, efektownymi filmami kinowymi, nadal jest to produkcja, która najzwyczajniej w świecie może się podobać.

Seans z pierwszą serią OAV „Patlabor” jest doskonałą okazją dla wszystkich, którzy nie mieli jeszcze możliwości poznać tego popularnego ongiś uniwersum. Odnaleźć tu można przekrój wszystkiego tego, co obecne w późniejszych tytułach. Jednocześnie można doskonale bawić się, widząc szaleństwa członków SV2 czy też analizując dedukcję kapitana Gōto, próbującego zapobiec groźnej politycznej rewolcie. Po tych kilkudziesięciu minutach z sympatycznymi i dzielnymi policjantami z Tokio będziesz już jednak pewien – swojego następnego robota bojowego (ewentualnie kota domowego) nazwiesz Alfons.