Z filmami Studia Ghibli jest trochę tak jak z „Gwiezdnymi wojnami”. Mamy do czynienia ze specyficznym uniwersum, posiadającym rozpoznawalne na pierwszy rzut oka elementy charakterystyczne i niepodrabialny klimat. Mało kto nie kojarzy z niczym takich symboli jak świetlny miecz, maska Dartha Vadera czy Sokół Millennium. Całkiem spore grono kojarzy już także twarze dziewczęcych bohaterek, precyzyjnie cyzelowane piękne pejzaże czy rozmaitego autoramentu magiczne stwory współistniejące z ludźmi. Oba przywołane światy mają w moim odczuciu jedną cechę wspólną natury ogólnej: choć rządzą się prawami nieokiełznanej fantazji, w swej materialnej otoczce są mocno zakorzenione w naszym świecie, który możemy obserwować z okna domu czy pociągu. W odniesieniu do gwiezdnej sagi stwierdzenie to może się wydać ryzykowne, jednak wystarczy nieco uważniej przyjrzeć się choćby architekturze i scenografiom, by dostrzec rzeczywiste wzorce. Natomiast w produkcjach Ghibli proporcje te są często jakby odwrócone – w realny, pieczołowicie odtworzony świat niepostrzeżenie wkrada się magia.

Tak też rzecz się ma z historią dzielnego pilota, umiejscowioną we Włoszech lat 30. XX wieku. Choć tu magia nie wkrada się niepostrzeżenie, a bije po oczach od samego początku poprzez postać głównego bohatera, w niewyjaśnionych do samego końca okolicznościach zaklętego w świnię. Z rzuconych od niechcenia okruchów informacji i wskazówek w zachowaniu czy kwestiach wygłaszanych przez bohatera wysnuwam wniosek, że nie chodzi tu o stricte magiczne praktyki, a o podszytą gorzką autoironią parabolę ludzkiej kondycji, umieszczoną w kontekście dwóch światowych wojen; trochę się Orwell kłania, choć to dość daleka i swobodna analogia. Porco zwalcza powietrznych piratów, niejako służy więc sprawiedliwości, lecz z drugiej strony jest ściganym przez wojsko dezerterem, najemnikiem, którego w gruncie rzeczy nic poza kasą nie obchodzi. Jego przemiana wiąże się z dramatycznymi wydarzeniami z przeszłości; w retrospekcjach pojawia się jeszcze z ludzką twarzą. Jest ewenementem wśród lokalnej społeczności, która wszakże na swój sposób akceptuje odmieńca ze świńską głową i zupełnie ludzką całą resztą, włączając w to sposób bycia.
Mamy zatem do czynienia z fabułą posiadającą wszelkie cechy prawdopodobieństwa, a jedynie przyprawioną szczyptą fantasmagorii oraz sporą dawką specyficznego, dość cierpkiego poczucia humoru. Elementem niewątpliwie komicznym są niezdarni piraci, którzy nawet w nazwie gangu (Mamma Aiuto, co znaczy dosłownie „mamo, ratuj”) oraz w powietrznych potyczkach z Porco czy jakichkolwiek innych akcjach demonstrują swą fajtłapowatość. Groteskowo przerysowana postać Donalda Curtisa, rywala Porco, jest udaną parodią archetypu superbohatera z niebywałymi zdolnościami, wdziękiem łamiącym niewieście serca, sławą hollywoodzkiej gwiazdy i ambicjami wiodącymi wprost do prezydenckiego pałacu.
Curtis musi mieszać się we wszystko, zwłaszcza w relacje nietypowego asa przestworzy z dwiema pięknymi i utalentowanymi kobietami. Film Miyazakiego nie może się wszak obejść bez mocno zarysowanych żeńskich postaci. Dojrzała Gina i młodziutka Fio tworzą swoistą ramę dla wszystkiego tego, co w głównym bohaterze ludzkie i dobre. Gina uosabia wieloletnią przyjaźń, niewątpliwie podszytą gorętszym uczuciem. Fio ze swym młodzieńczym entuzjazmem i pasją konstruktora samolotów reprezentuje to, co Porco dawno temu utracił, a do czego czasem jeszcze zdarza mu się po cichu tęsknić. Stąd też, mimo pewnej szorstkości w traktowaniu, darzy Fio iście ojcowskim przywiązaniem, które ona odwzajemnia nieskrępowaną serdecznością i podziwem dla jego umiejętności. Obie kobiety znacznie wyżej cenią wewnętrzne walory, więc naigrawają się z pyszałkowatego Curtisa, a ten bladego pojęcia nie ma, jakim cudem przegrywa ze świnią nawet na delikatnym gruncie stosunków damsko-męskich. Bo wynik finałowego pojedynku w powietrzu oczywiście jest przesądzony, choć emocji nie braknie do samego końca.

O ile scenariusz, choć dobry i zgrabnie poprowadzony, nie jest niczym specjalnie odkrywczym, o tyle zachwycić można się oprawą wizualno-dźwiękową. Jak wspomniano wyżej, produkcje Ghibli słyną z urzekających plenerów. W „Szkarłatnym pilocie” dostajemy sporą dawkę zapierających dech pejzaży znad Adriatyku. Dla nich samych warto obejrzeć film kilka razy. Podobnie delektować się można pokazanymi modelami samolotów, będącymi kompromisem między rzeczywistymi wzorcami a wyobraźnią zafascynowanego lotnictwem Miyazakiego, a także pięknie animowanymi podniebnymi akrobacjami. Całość wizji jest perfekcyjna, stanowi prawdziwą ucztę dla oka.
Nie zawiódł także Joe Hisaishi, nadworny kompozytor Miyazakiego. Tu pokazał się jako wytrawny znawca muzycznej geografii. Śródziemnomorskie klimaty najwyraźniej odpowiadają jego wrażliwości. Muzyka jest pogodna, z lekką nutką melancholii, idealnie oddając nastrój dominujący w opowieści. Marszowe rytmy towarzyszą wątkowi powietrznych zmagań, rajskie widoki dopełnione zostały urokliwymi, kołyszącymi fragmentami. Zmysłowy, bardzo niski alt Giny śpiewającej nostalgiczną francuską balladę wprost zniewala, chce się jej słuchać w nieskończoność. Gromkie brawa dla Tokiko Katō, nie tylko znakomicie podkładającej głos pod postać Giny, ale też będącej autorką i wykonawczynią równie chwytającego za serce endingu.

Choć „Szkarłatny pilot” to pozycja w dorobku Ghibli raczej nietypowa, głównie ze względu na charakter głównego bohatera, jednak wpisuje się na swój sposób w kontekst pozostałych produkcji, gdyż każdy może znaleźć tu coś dla siebie. Nie jest to kino stricte familijne, najmłodsi widzowie nie przebiją się raczej przez zgorzkniałą postawę pilota i całą jej historyczno-osobistą otoczkę, co najwyżej docenią elementy komiczne. Film można śmiało polecić wszystkim od lat kilkunastu wzwyż. Ważkie antywojenne przesłanie i filozoficzne pytania o człowieczeństwo zostały tu umiejętnie wplecione w obyczajową, suto zaprawioną humorem osnowę. Mistrzowsko rozegrano finał: choć optymistyczny, to jednak niejednoznaczny, niedopowiedziany. Powstało coś z rejonu złotego środka – trochę rozrywki, trochę materiału do refleksji. Coś mniej lub więcej jak „Mój sąsiad Totoro” czy „Rodzinka Yamadów”. Albo „Gwiezdne wojny”.